Concurrentieprikkels

Zonder dat vraagteken zou de titel suggereren dat de Nederlandse detailhandel in de lift zit. Met dat vraagteken erachter, wil het CPB uitdrukken dat dit juist niet zo is. Het CPB toont aan, dat de Nederlandse detailhandel tussen 1993 en 2002 nauwelijks extra concurrentieprikkels heeft gekregen om productiever te werken. Door meer concurrentie en meer innovatie had de productiviteitstoename veel groter kunnen zijn. De winstmarges in de detailhandel zijn volgens het CPB te hoog en er zijn te weinig nieuwe toetreders, bijvoorbeeld uit het buitenland. Nu zijn er in de afgelopen jaren wel meer rapporten verschenen, die hetzelfde beeld laten zien en die de vinger leggen op de achillespees van de Nederlandse detailhandel: te weinig innovatief en te veel beschermd door het ruimtelijk ordeningsbeleid. Met als gevolg te weinig dynamiek en concurrentie. Maar er zijn wel lichtpuntjes. Het onderzoek van het CPB loopt tot 2003. De prijsoorlog van de supermarkten is in het onderzoek niet meegenomen. En juist die supermarkten zijn onderwerp van een onderzoek waarmee het Planbureau net is begonnen. Nu heb ik wel enig idee wat de resultaten van dat onderzoek zullen zijn. Ik denk dat in de paar jaar dat de prijsoorlog heeft geduurd, de arbeidsproductiviteit van supermarkten met zo’n tien procent is gestegen. Waarom? Omdat onder druk van de concurrentie bij supermarkten veel vet van de botten is gesneden en men veel efficiënter is gaan werken. Dat heeft natuurlijk banen gekost, maar heeft ook geleid tot lagere marges en lagere prijzen, waarmee consumenten weer erg blij waren. Maar wat we tijdens de prijsoorlog ook hebben gezien is, dat de innovatie in de sector fors is toegenomen. Jan Brouwer, de toenmalige directievoorzitter van Schuitema en nu van Laurus, zei op het hoogtepunt van de prijsoorlog: ‘We innoveren ons uit de malaise’. Hij had bij twintig foodretailers meer dan 160 innovaties geturfd. Of dit aantal klopt en hoe hij heeft geturfd weet ik niet – daar hebben we tenslotte het CPB voor – maar die innovaties waren goed zichtbaar. Waar concurrentieprikkels al niet goed voor zijn?

Drs. Henk Gianotten